«2017 - Год науки в Беларуси»

Краеведение. Миорский край

спорт

Спартыўнае жыццё раёна.

Фізічная культура і спорт.

У раёне працуе 59 фізкультурных работнікаў, з іх 34 маюць вышэйшую і сярэдне-спецыяльную адукацыю. Створана 56 калектываў фізкультуры: 16—у школах, 12—у сельгаскааператывах, 18—у арганізацыях, на прадпрыемствах і ва ўстановах. У іх распараджэнні 157 спартыўных збудаванняў. Заняткі праводзяцца ў 42 прыстасаваных памяшканнях, 20 залах, на стадыёне з трыбунамі на 1500 месц.  Спартыўная база школ сумесна выкарыстоўваецца калектывамі вучняў і дарослых. 3 35 настаўнікаў фізкультуры 17 з вышэйшай адукацыяй, 14 прысвоена вышэйшая катэгорыя. На працягу навучальнага года пра­водзяцца фізкультурна-аздараўленчыя мерапрыемствы: масавыя спаборніцтвы на пачатку і пры заканчэнні навучальнага года, штомесячныя "Дні здароўя", "Урокі футболу" на кожным тыдні, святы. У рэжыме дня—ранішняя гімнастыка, фізкультхвілінкі, рухомыя і спартыўныя гульні.Штогод арганізуецца круглагадовая спартакіяда навучэнцаў, у якую ўключаны лёгкаатлетычны крое, лыжныя гонкі, летняе і зімовае мнагабор'і дапрызыўной моладзі "Абаронца Айчыны", спаборніцтвы па стральбе і лыжных гонках "Снежны снайпер", па валейболу, настольнаму тэнісу і бас­кетболу. У апошняй спартакіядзе ўдзельнічалі 782 вучні.Згодна праграмы адраджэння і развіцця вёскі выкананы значны аб'ём рамонтна-будаўнічых работ фізкультурна-спартыўных збудаванняў у Туркоўскай, Чапукоўскай, Цвецінскай сярэдніх, Мікалаёўскай базавай школах, дзіцячым садку ў Чэрасах.Падрыхтоўкай спартыўнага рэзерву ў раёне займаецца дзіцяча-юнацкая спартыўная школа, якая спецыялізуецца па валейболу, футболу і лёгкай атлетыцы.  Для арганізацыі заняткаў выкарыстоўваецца база спар­ткомплексу "Атлант", спартыўны комп­лекс у Дзісне і інш.Дзейнічаюць аддзяленні па валей­болу і лёгкай атлетыцы ў аграгарадках Туркова, Язна, Цвеціна, Узмёны, Павяцце, Чапукі і ў вёсцы Пераброддзе. Сё­лета лёгкай атлетыкай будуць займацца ў Мілашове, ДворнымСяле, Пад'ельцах.Штогод у летні перыяд пры школе дзейнічае спартыўна-аздараўленчы лагер. Летась у ім адпачывала 50 школьнікаў, сёлета плануецца прыняць 90.Актывізавалася фізкультурна-аздараўленчая работа ў працоўных калектывах. На 1 сакавіка з 17 сельгаскааператываў створаны калектывы фізкультуры і прызначаны адказныя за арганізацыю фізкультурна-аздараўленчай работы ў 12 гаспадарках, у 5 вызначылі аплату.Летась у круглагадовай спартакіядзе прынялі ўдзел 7 каманд з гаспадарак. Столькі ж сёлета ўдзельнічала ў спаборніцтвах па лыжных гонках, на адну менш па міні-футболу і толькі 4 жаночыя каманды спаборнічалі па ва­лейболу.У працоўных калектывах арганізацый, прадпрыемстваў і ўстаноў дзейнічае 18 фізкультурных аб'яднанняў, 6 з іх арганізаваны сёлета. Прызначаны інструктары.19 каманд удзельнічала летась у круглагадавой спартакіядзе. Стабільна высокія вынікі паказваюць фізкультурнікі аддзела адукацыі, аддзела па надзвычайных сітуацыях, камбікормавага завода, ПМК-55.3 уводам у эксплуатацыю ў Міёрах фізкультурна-аздараўленчага комп­лексу атрыманы дадатковыя магчымасці па аказанню платных паслуг насельніцтву. Інфармацыйны матэрыял з іх пералікам накіраваны ў сельгаспрадпрыемствы, арганізацыі і ўстановы раёна. Ужо заключаны дагаворы з медыкамі і ДРБУ-203.3 насельніцтвам фізкультурнамасавай работы па месцы жыхарства займаецца клуб "Атлант". У яго секцыях 295 дзяцей і падлеткаў і 280 дарослых. У клубе развіваюцца футбол, валейбол, атлетычная гімнастыка, аэробіка. Працуюць 11 інструктараў-метадыстаў і 5 трэнераў па спорту. У мінулым годзе праведзена 25 мерапрыемстваў, у якіх удзельнічала 1147 чалавек. Аказваюцца платныя паслугі насельніцтву, яны будуць пашырацца.   Арганізаваны пракат спорт-інвентару, продаж абанементаў, паслугі лазні і басейна і інш.Сацыяльны стандарт у галіне фізічнай культуры і спорту выконваец­ца, вытрымліваецца каляндар фізкультурна-аздараўленчых і спартыўна-масавых мерапрыемстваў.

Літаратура:

1. Блажэвіч, Э. Школа, дзе кожны вучыцца па жаданню: Спартыўнае жыццё /

Э. Блажэвіч // Сцяг працы. – 1999. - № 44.

2. Блажэвіч, Э. Аздараўленне дзяцей – справа першачарговая / Э. Блажэвіч //

Міёрскія навіны. – 2002. – 8 чэрв. С. 2.

3.Витебская область.Природа,туризм,спорт,отдых./ Под общей ред.Прокофьевой Л.Л.-Витебск: ГИДУП”Витебский центр маркетинга”,2005.-256с.:ил.

4. Дзядзінкіна, С. Аб чым “хвалюецца” Абстэрна?: Дзіцячы санаторый “Расінка” / С. Дзядзінкіна // Нар. газета. – 2007. – 14 верасня. – С.11.

5. В “Росинке» чистый воздух // Нар. С лова. – 2007. – 16 жніўня. – С. 10.

6. Козел, А. Спартыўная школа: удакладненне шляху / А. Козел // Сцяг працы. – 1999. – 28 снежня.

7. Немянёнак, П. Роздум пра фізкультуру і спорт у раёне / П. Немянёнак //

Сцяг працы. – 2000. – 3 кастрычніка.

8. Сябруем з фізкультурай : З даклада начальніка аддзела фізічнай культуры, спорту і турызму райвыканкама А.І. Жука на сесіі райсавета // Міёрскія навіны. – 2010. – 6 красав. – С.3.

медыцына

Медыцына

У сістэме аховы здароўя раёна занята 611 спецыялістаў, у тым ліку 59 урачоў, 293 сярэднія медработнікі. Урачоў летась паболела, аднак у разліку на тысячу чалавек насельніцтва іх менш, чым  у сярэднім па вобласці і рэспубліцы. Сярэдні ўзрост урачоў 47 гадоў, сярод іх толькі 13,3 % маладых спецыялістаў, затое пенсіянераў — 28,3 %. Папаўненне 2010 года — 4 урачы і медыцынская сястра. За 11 месяцаў мінулага года рэнтген-флюараграфічнае абследаванне праведзена на 95,1 % ; цыталагічнае абследаванне жанчын — на 94,2 %. Прайшлі агульную дыспансерызацыю 18953 чалавек ці  95,1 %.  Дыспансерная група хворых агледжана поўнасцю. У 2010 годзе агульная захворываемасць павялічылася, хаця пярвічная знізілася. На першым месцы хваробы органаў дыхання, потым ідуць парушэнні сістэмы кровазвароту, вачэй, органаў стрававання. У раёне  больш анкалагічных захворванняў, цукровага дыябету, туберкулёзу. Намецілася тэндэнцыя памяншэння смяротнасці, але зніжаецца і нараджальнасць. Таму натуралтьнага прыросту насельніцтва няма. Сярэдняя працягласць жыцця склала 71,1 года  летась, калі была 69 у 2009-м. У структуры смяротнасці на першым месцы хваробы сардэчна-сасудзістай сістэмы потым ідуць старасць, траўмы, атручванні. У 2010 годзе вялася работа па паляашэнню матэрыяльна-тэхнічнай базы ўстаноў здароўя. Абноўлены Новапагосцкі, Ідолтаўскі і Дварнасельскі ФАПы, куплены рэнтгенаўскі апарат, стаматалагічныя ўстаноўкі, камп’ютары, фізіяапаратура і інш. І работа па гэтых напрамках будзе працягвацца. У 2011 годзе сістэма аховы здароўя  будзе працаваць пад праграмай дэмаграфічнай бяспекі, галіновымі праграмамі  ў галіне аховы здароўя, забеспячэннем дыспансерызацыі ўсяго насельніцтва, удасканаленнем санітарна-асветніцкай работы, умацаваннем матэрыяльна-тэхнічнай базы, замацаванем маладых спецыялістаў і па іншых напрамках.

У Міёрах і Міёрскім раёне дзейнічаюць: 1 цэнтральная раённая аптэка № 111 г. Міёры, 1 гарадская аптэка № 112 г. Дзісна, 2 сельскія аптэкі ў Новым Пагосце № 115 і ў Язна № 101, аптэчны пункт 1 катэгорыі пры Міёрскай паліклініке, 2 аптэчных кіёскі ў г. Дзісна і 1 у г. Міёры, 33 аптэчных пунктаў 2 катэгорыі пры ФАПах. Усяго працуюць 23 чалавекі, 5 з іх з вышэйшэй і 10 з сярэдня-спецыяльнай адукацыяй. На берагу возера Абстэрна, у 19 кіламетрах ад г. Міёры, знаходзіцца дзіцячы санаторый “Расінка”. У ім адпачываюць і ўмацоўваюць здароўе пераважна юныя жыхары Гомельшчыны, непасрэдна Мозыра, Міёр. Дарэчы, поўная назва санаторыя дачыннае (дочернее) унітарнаепрадпрыемства“ДзіцячысанаторыйРасінка” санаторна-курортнага ўнітарнага прадпрыемства “Белаграздраўніца” Беларускага саюза калгасаў. Дзейнічае ён у раёне з 1989 года.  Працуе тут 115 чалавек, якія круглы год забяспечваюць лячэнне і аздараўленне маленькіх грамадзян рэспублікі ў некалькі змен на 215 санаторных месцах. У летні час да рухомых гульняў, шашачных турніраў, спартландый і іншых мерапрыемстваў для дзяцей дабаўляюцца пляж, катамараны і лодкі. Пастаянна дзейнічаюць гурткі мастацкай самадзейнасці, “умелыя ручкі”, музычны. У санаторыі створаны ўсе ўмовы для лячэння хвароб сардэчна-сасудзістай сістэмы, дыхальных шляхоў і выводзячай сістэмы

Літаратура :

Палячэнка, С. Наша работа : [Медыцына] / С.Палячэнка // Міёрскія навіны.— 2011.— 11 студзеня.— С.2.

культура

На  Міёршчыне  працуюць  раённы Дом культуры , гардскі Цэнтр культуры ўг. Дзісна, Дзісненскі гарадскі Дом рамёстваў, Цвецінскі сельскідом фальклора, 9 сельскіх Дамоў культуры, 10 сельскія клубы, Лявонпальскі сельскі цэнтр культуры і адпачынку, аутаклуб.

У клубных установах арганізавана 171 фарміраванне, у тым ліку 99 калектываў мастацкай самадзейнасці, у якіх заняты 821 удзельнік, 24 гурткі дэкаратыўна- прыкладнога накірунку, 34 аматарскіх аб’яднанні і клубаў па інтарэсах.11 калектываў носяць званне “народны”, “ узорны”.  Сярод іх Народны клуб “ Святліца” Міёрскага РДК які займаецца  далучэннем маладога пакалення да нацыянальных мастацка- рамесленных традыцый.Народны тэатра мініяцюр “ Свае хлопцы” створаны у 1992 годзе, з 1999 года  атрымаў званне народнага, з’яўляецца ўдзельнікам раённых і абласных святаў  і конкурсаў.Народны тэатр Міёрскага РДК працуе з 2005 года, склад  тэатра 15 чалавек. Кожны год трупа тэатра працуе над пастаноўкай  новага спектакля. Кіраўнік тэатраАлена Шангіна.Узорны тэатр  авангарднай моды   “Гаворачыя мадэлі” існуе з 1997 года. Кіраўнік  Сяргей Яроменак. Галоўная задача тэатра арганізацыя вольнага часу ўдзельнікаў. Знаёмства з гісторыей адзення, стварэнне калекцый.Дзіцячы “узорны” баяннаў акардыёнаў аркестр заснаваны ў 70-е гады.  Аркестр на  I  і III  абласным конкурсе аркестровых калектываў атрымаў дыплом першай ступені. Неаднаразовы  ўдзельнік свята народнай музыкі  “Звіняць цымбалы і гармонік” у Паставах, занальных, раённых І абласных святаў. Народны фальклорны  гурт  “Мурашы” філіяла “ Дзіцячы “санаторый “Расінка” УП “ Белаграздраўніца” Мірскага раёна. Мастацкі кіраўнік  Людміла Войтава. Званне народнага  гурт  атрымаў 2008 году Народная эстрадная студыя “Зараніцы” кіраўнік Сяргей Аляксееў.  Народнага калектыў атрымаў  2009 годзе. Удзельнік раённых і абласных конкурсаў.Званне народнага мае аматарскае аб’яднанне “ Чырвоныя гваздзікі” пры  Дзісненскім гардскім цэнтры культуры.  Кіраўнік Генадзь Дзямешка.Фальклорный гурт “ Язынка”  кіраўнік Бервячонак  Ларыса Генадзеўна. Званне народнага прысвоена у 2011 годзе. Фальклорнаму  гурту “  Іставіца” званне народнага прысвоева  ў 2011 годзе . Кіраўнік   Налівайка Раіса Іванаўна. Ансамбль народнай  музыкі і песні “Мёрыца заснаваны ў 1992 годзе. Кіраўнік калектыву Бунта  Ігар Віктаравіч. Званне “ Народны” прысвоена  ў 2005 годзе. Ансамбль мае вакальную групу, акампаніруючую, і ў2006 годзе ўведзена харыяграфічная.Метадычнае кіраўніцтва ажыццяўляе раёны арганізацыйна-метадычны цэнтр.На Міёршыне знайшлі прапіску абласныя святы. З перыядычнасцю цераз год  праводзіццца абласны фестываль   нацыянальных культур “ Нас з’яднала зямля Беларусі”. Штогод у студзені  арганізуецца абласны конкурс каляднай песні “Зорка Віфліема”.

Літаратура:

1. Дедюра, Л На  щедрой земле Беларуси: Областной праздник национальных культур/ 2. Л.Дедюра//  Віцебскі рабочы -2007.- 2 кастр.

3. Касаты Л. Адраджэнне вёскі і культуры// Міёрскія навіны.- 2007.- 27 кастр.

4. Кашкур,Ч.С.Крокі развіцця: Культура раёна/ кашкур// Міёрскія навіны.-2007.- №12.-С.2

5. Крук Н. Культура: сёння і заўтра/ Крук Н. // Міёрскія навіны.-2007 .- 17 лютага.

Бібліятэкі.

1.Гісторыя бібліятэчнай справы ў раёне.У дакументальных крыніцах  упамінанне аб існаванні бібліятэк на Міёршчыне  датуецца  1904 годам. Шымуковіч  у сваім артыкуле  ў кнізе “Памяць. Міёрскі раён” піша, што яшчэ ў сярэдневеччы г. Дзісна быў вядомы, як цэнтр транзітнага гандлю на Заходняй Дзвіне. На пачатку ХХ стагоддзя   Дзісна была дастаткова вялікім павятовым горадам . На той час  у горадзе было 56 вуліц. Працавалі 2 царквы, касцёл, 7 іўдейскіх малітвеных устаноў, 5 школ,  пазыкава-ашчадная каса, натарыяльная кантора, два  начлежныя  дамы. Жыхары горада  маглі наведваць дзве грамадскія бібліятэкі.1 Акрамя іх існавалі свае бібліятэкі пры вучылішчах.Але гэта былі бібліятэкі  “не такія, да якіх бы народ хадзіць хацеў”.Пералік найменаванняў кніг , атабраных для народнага  чытання , быў зацверджаны  цэнзурнымі органамі і адрозніваўся рэлігійным кансерватызмам. Дакладна вядома, што  адна з бібліятэк  існавала  да 1939 года і знаходзілася на другім паверсе цяперашняга  гарадскога Дома культуры. Загадчыцай бібліятэкі была Л. Ігнатовіч.

З 17 верасня 1939 года ў гісторыі бібліятэк Міёршчыны наступае новы этап развіцця. Тут у прыграніччы  пачынаўся першы з шасці дзён паходу Чырвонай арміі на Заходнюю Беларусь. Мясцовае насельніцтва ўспрыняло гэту падзею з  надзеяй і ўздымам.У кастрычніку 1939 года была ўтворана Вілейская вобласць, у якую ў ліку сямі раёнаў уваходзіў  і Дзісненскі раён.

А 15 студзеня  1940 года  на падставе  Указа Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР  арганізоўваецца раён з цэнтрам у Міёрах. Міёры на той час уяўлялі сабой неўпарадкаваную вёску, якая перажыла  вялікі пажар, з насельніцтвам  крыху больш за тысячу чалавек.

Аб’яднаны Дзісненскі і Міёрскі раёны будуць пазней ў 1952 годзе, а пакуль была разгорнута барацьба з непісьменнасцю і малапісьменнасцю на вызваленай тэрыторыі.

У гэтыя гады была створана разгорнутая сістэма хат-чытальняў, дамоў сацыялістычнай культуры, клубаў, кінаўстановак, чырвоных гурткоў. Было адкрыта 12 хат-чытальняў. Яны атрымалі 8 радыёпрыёмнікаў і 3 тэлефоны.

Па ўсёй Заходняй Беларусі  прапагандавалася афармленне і арганізацыя работы  хаты-чытальні ў в. Пераброддзе. Да лета 1940 года  тут была зручная мэбля, музычныя інструменты, зроблены стэнды для выставак, спецыяльныя сталы для настольных гульняў,чатыры фотавітрыны, якія адлюстроўвалі дасягненні сельскай гаспадаркі, калгаснага будаўніцтва, прамысловасці і транспарту. Вяскоўцы прыходілі ў хату-чытальню паслухаць даклад ці лекцыю, прыняць удзел  у гутарцы  ці гучных чытках. Драмгурток  паставіў некалькі п’ес. Гурток мастацкай самадзейнасці  наведалі з канцэртамі бліжэйшыя калгасы. Штомесячна выходзіла насценная газета.

Вядома таксама што з 1939 года працавалі  бібліятэкі ў вёсках Волкаўшчына, Лявонпаль, Чэрасах, Свярдлы і іншыя.

Вялікая Айчынная вайна парвала мірнае жыцце. Міёршчына была акупіравана праз два тыдні пасля нападу фашысцкай Германіі на Савецкі Саюз. Тры гады  тэрыторыя раёна была акупіраванна нямецка-фашыскімі войскамі. У гэты час работа бібліятэк была спыніна, кнігі знішчаны, некаторыя будынкі былі  спалены. Будынак бібліятэкі ў горадзе Дзісна захаваўся нягледзячы на тое, што ў горадзе былі дастаткова жорсткія баі, аднак бібліятэка даваенных часоў не захавалася. Тэрыторыя цяперашняга Міёрскага раёна была вызвалена ад нямецка-фашыскіх захопнікаў 4 ліпеня 1944 года. Пачалося аднаўленне народнай гаспадаркі  і культурнага жыцця.

За паўгода мірнага жыцця на перыяд да 30 снежня 1944 года былі адноўлены органы  савецкай улады: райсавет з яго аддзеламі  і 20 сельскіх Саветаў, а таксама 57 школ, 3 бальніцы, 4 ФАПы, МТС, 3 калгасы,  адкрыта 16 хат-чытальняў,Дом культуры , раённая бібліятэка.

З Полацкай абласной бібліятэкі,  быў прысланы прыказ у РАНО, дзе гаварылася аб тым што на тэрыторыі г.п. Міёры неабходна арганізаваць раённую бібліятэку. Дакладную дату узнікнення Міёрскай раённай бібліятэкі пакуль што устанавіць не удалося. Па звестках з “Летапісу бібліятэкі” датай узнікенння бібліятэкі лічыцца лістапад 1945 года, аднак  па  звестках з Глубоцкага  архіва  у пачатку 1945 года змянілася загадчыца бібліятэкі. Значыць бібліятэка  ужо існавала  у 1944 годзе. Размяшчалася яна ў будынку  былой прукуратуры  і займала невялікі пакой. Кніжный фонд налічваў  каля 200 экз. кніг, чытачамі з’яўляліся каля 60 чалавек.Працаваць было вельмі складана з-за недахопу  кніг. У бібліятэцы на той час было 2 стэлажы, 6 крэслаў, 1 стол. Працавалі два работнікі: загадчыца Валеўка Станіслава, бібліятэкар Крыштапёнак Вольга. З 1947 года  загадчыцай раённай бібліятэкі стала былая першая загадчыца аддзела культуры Данілава Марыя Нікіфараўна. За кнігамі ездзілі самі работнікі  бібліятэкі ў Полацкі бібкалектар, чытачы дарылі свае кнігі. Рос фонд і павялічвалася колькасць чытачоў і кнігавыдач. Усувязі з ростам кніжнага фонду бібліятэка  пераехала

у 1959 годзе ў будынак у якім для яе былі адведзены два пакоі: абанемент і чытальная зала. Зараз гэты будынак знесены. У гэтым жа годзе  чытачы сталі мець магчымасць адкрытага доступу да  кніжнага фонду. Да 1962 года было адчынена 16 перадвіжак. З гэтага ж года бібліятэка пачала карыстацца МБА.

Узнавілі сваю работу бібліятэкі створаныя ў даваенныя гады.У другой палове 40-х гадоў  утвораны былі  Павяцкая (1947г.),Дварнасельская (1949г.), Навапагостская(1949г.), Завуццеўская (1949г.), Астраўская(1949г.), Істаўская (1949г.), цяпершняя Слабадская (1949г.).

Дзісненская раённая бібліятэка была арганізавана ў 1946 г.. Знаходзілася яна ў будынку райкома партыі. Загадчыкам бібліятэкі  быў Віктар Ганчароў. Кнігі былі прысланы з Полацкай абласной бібліятэкі, з горада Баку і паўднёвых рэспублік, часткова падораныя чытачамі. Кнігі знаходзіліся ў адной шафе. Іх налічвалася 800 экземпляраў. У 1948 годзе бібліятэку перавялі ў будынак  райвыканкама і яна займала пакой 8 м2. Было 3 аднабоковыя стэлажы. Помяшканне бібліятэкі не ацяплялася. Загадвала бібліятэкай з 1948 па 1950 год Марыя Лабасава. У  гарадской бібліятэцы загадчыцай назначана Пугачэўская Ірына Іванаўна. Бібліятэка была пераведзена ў больш зручнае памяшканне. У 1956 годзе  Дзісненская раённая і Дзісненская гарадская бібліятэкі былі аб’яднанны. Кніжны фонд стаў налічваць 30680 экз. У склад фонда ўваходзілі не толькі кнігі але і часопісы, якія рэгістраваліся, як кнігі. Таму колькасць фонда дастаткова вялікая. У 1962 г. да гарадской бібліятэкі быў далучаны дзіцячы аддзел. З 1966 года Дзісненская дзіцячая біліятэка стала самастойнай.У 50-я гады былі ўтвораны  Наўгародская, Сіцькоўская, Папшулёуская, Міёрская дзіцячая бібліятэка, Дзісненская дзіцячая бібліятэка, Далгінаўская, Узмёнская,Крукаўская, Чэраская, Мікалаёўская, Карэнікоўская, Дрыгучская, Дарожкаўская, Мікалаёўская, Карэнікоўская, Дрыгучская, Фурсянская, Любіноўская. У 60-я гады былі ўтвораны Цвецінская, Шарагоўская, Каменпольская бібліятэкі. Кожная з бібліятэк камплектавалася па асобку, падпарадкоўваліся сельскім выканаўчым камітэтам, справаздачы  здавалі  па зонах у Дзісненскую гарадскую бібліятэку і ў Міёрскую раённую бібліятэкі.

З мэтай далейшага ўдасканалення культурна-асветніцкай работы бібліятэк, паляпшэння  эфектыўнасці і якасці выкарыстоўвання кніжных фондаў і грашовых выдаткаў, выдзяляемых для ўтрымання бібліятэк з 15 снежня 1978 года  рашэнням Міёрскага раённага савета народных дэпутатаў ад 11 мая 1978 года № 121 “ Аб цэнтралізацыі сеткі дзяржаўных масавых бібліятэк раёна было вырашана  аб’яднаць усе дзяржаўныя масавыя бібліятэкі раёна ў цэнтралізаваную бібліятэчную сістэму з агульным кніжным фондам, адзіным штатам, адміністрацыйна-гаспадарчым кіраўніцтвам на базе раённай бібліятэкі. Створаная  15 снежня 1978 года Міёрская цэнтралізаваная бібліятэчная сістэма   налічвала  60  бібліятэк , з іх Міёрская цэнтральная бібліліятэка,Міёрская дзіцячая бібліятэка, Дзісненская гарадская,  Дзісненская дзіцячая бібліятэкі і 56 сельскіх філіялаў. Узначаліла цэнтралізаваную бібліятэчную сістэму Альхоўка Зінаіда Фамінічна. На пасадзе дырэктара Зінаіда Фамінічна знаходзілася з 1978  па 1988 гады. Стварэнне цэнтралізаванай бібліятэчнай сістэмы мела шмат пазітыўных момантаў. Назіраўся рост кніжных фондаў, іх эффектыўнае выкарыстанне  бібліятэкамі, аснашчаліся новай мэбляй, умацавалася метадычнае кіраўніцтва і г.д.

Аднак пачынаючы з 1990 года назіраецца змяншэнне колькасці сельскіх бібліятэк, і пачынаецца  зпад у камплектаванні бібліятэк новай літаратурай. Змяншаецца і колькасць чытачоў  у сувязі з вельмі хуткім змяншэннем колькасці насельніцтва ў раёне.Адчувальныя і вялікія змяненні да лепшага  адбыліся  ў бібліятэчнай сістэме з прыходам новага дырэктара у 1988 годзе Скавародка Аллы Аляксееўны. Пачынала працаваць Ала Аляксееўна  ў Далгінаўскай сельскай бібліятэцы.  Затым працавала  інспектарам аддзела культуры, а потым была выбрана галасаваннем калектыва на пасаду дырэктара ЦБС. Менавіта па яе ініцыятыве  былі расшыраны карысныя плошчы раённай бібліятэкі. Значна палепшыўся матэрыяльна-тэхнічны стан  бібліятэчнай сістэмы. Гады працы пад кіраўніцтвам  Алы Аляксееўны, гэта гады стваральнай працы. Нягледзячы на эканамічныя цяжкасці, бібліятэка заўсёды з’яўлялася ўтульным домам, куды з задавальненнем прыходзяць чытачы.

На сягонняшні дзень работа Міёрскай бібліятэчнай сістэмы - гэта стваральная праца дружнага, зладжанага калектыву аднадумцаў, творчых людзей.

На 1.01.2013 года  сістэма налічвае ў сваім складе  31 бібліятэку, з іх

Міёрская цэнтральная  бібліятэка, Дзісненская гарадская, Дзісненская і Міёрская дзіцячыя бібліятэкі  і 27 сельскіх устаноў з іх 12 бібліятэк аграгарадкоў, 5 бібліятэк- клубаў, 10  сельскіх бібліятэк. За апошнія гады значна палепшылі свой матэрыяльны стан бібліятэкі аграгарадкоў. Ёсць магчымасць абслугоўваць чытачаў на належным ўзроўні. У сістэме працуюць 20  камп’ютараў, есць каляровыя прынтары, сканеры, забяспечаны выхад у Інтэрнэт, можна выкарыстаць паслугі факса.  Ёсць платныя паслугі.

Гісторыя бібліятэчнай сістэмы - гэта яе людзі, якія аддалі гады свайго жыцця на службу бібліятэцы, яе чытачам. Шмат гадоў адпрацавала былая дырэктар Зінаіда Фамінічна Альхоўка, метадыст Шчалканава Мая Яўгеньеўна,  Галіна Маісееўна Путрукевіч - загадчыца аддзела абслугоўвання,  Анфіса Казіміраўна Цімафеева – бібліятэкар чытальнай залы . Па сістэме на заслужаным адпачынку знаходзяцца  25  ветэранаў бібліятэчнай справы.

Літаратура:

1. Памяць: Гісторыка- дакументальная хроніка. Міёрскага раёна.-Мн., 1998.-

С. 498, С.126

2. Города  России в 1904 году.  С.114

3. Города России  в 1910 году. С138

4. Шимукокович С. Дисна

Музеі.

Раённы гісторыка-этнаграфічны музей горада Міёры быў заснаваны ў 1996 г. Тут праводзяцца   экскурсіі   па стацыянарнай экспазіцыі. Таксама арганізуюцца часовыя выставы з асабістых фондаў і іншых  музеяў. Распрацаваны маршруты экскурсій па памятных і гістарычных мясцінах на тэрыторыі раёна і горада.

Музей Народнай славы  СШ №3г. Міёры заснаваны  ў 1986 годзе. У зборы экспанатаў удзельнічалі вучні, сябры гуртка “ Арганаўты мінулага”.Зараз  музей мае100м² экспазіцый і больш 13000 экспанатаў.Распрацаваны экскурсіі па 28 тэмах, агульнай працягласцю 20 гадзін. Музейнаяэкспазіцыя складаецца з 10 асноўныхраздзелаў, якія  расказваюць  аб гісторыіМіёршчыны ад старажытнасці да  канца              Народны музей СШ №3 і яго арганізатарХХ стагоддзя.  Агульная колькасць рарытэтаў -  В.А.Ермалёнакзвыш 1000 экспанатаў.- Раздзел   “ Міёршчына ў пачатку ХХ ст.” знаёміць з рэформай Сталыпіна ў нашым краі і падзеямі  першай міравой , грамадзянскай, савецка- польскай войн.

- “ Наш край ў 1921-1939 гг.” – гэта экспазіцыя,  прысвечаная цяжкаму сацыяльнаму і нацыянальнаму становішчу  нашага народа ў міжваенны  перыяд і ў час уладання Рэчы Паспалітай.

- Этнаграфічны раздзел прадстаўлены прыладамі працы нашых продкаў для  ткацтва, пляцення з лазы і саломы, апрацоўкі льну. Разнастайная калекцыя ганчарных вырабаў, медны посуд, гадзіннікі, іконы.

- У раздзеле “ З вякоў мінулых”  захоўваюцца матэрыялы  аб вайне 1812 года г., паўстаннях  1831, 1863гг. Экспанаты гэтага раздзела расказваюць аб  гісторыі горадоў Міёры, Дзісна, аб мястэчку Пераброддзе, аб адмене крапаснога права.- Два разделы прысвечаны другой міравой вайне .- Дакументы   і матэрыялы раздзела “Слаўся, Міёршчына, працавіты край” сведчаць аб развіцці раёна пасля вайны.- Кніжнымі рарытэтамі з’яўляюцца нумары журнала Дзісненскай гімназіі  “Наш глас, 1938 г.”, арыгінальные выданні В.Ластоўскага, П.Простага, А. Гаруна, С. Бекрулі, Я. Фарботкі і іншых аўтараў.

- Сярод архіялагічных  рарытэтаў  - адзінкавыя ў Беларусі знаходкі выяў сабакі на ганчарным вырабе ( 2 тыс. да н.э.), прасніца з ручным надпісам, каменны тапор з арнаментам і інш.Асобны падраздзел складаюць архіялагічныя знаходкі з Кітая, Грэцыі. Сярод нумезматычнай калекцыі  найбольш рэдкая – манета старажытнага Кітая, імператара Цінь Шыхундзі, якой 2200 год. Адзінкавая знаходка  у Беларусі – рымская манета ( 280 г.н.э.) імператара  Максіміліяна; падробкі  арабскіх дзірхімаў  ІХ века не маюць аналагаў у свеце.У 1996 годзе музей стаў  арганізатарам Міжнароднай навукова- практычнай канферэнцыі “ Дзісненскія чытанні”. На аснове экспанатаў  запасных фондаў  музея ў 1994 годзе  быў створаны  Міёрскі гісторыка-этнаграфічны  музей, сотні экспанатаў былі перададзены  музеям Браслава, Глубокага, Пастаў і інш. рэспубліканскім і   школьным музеям. Была аказана дапамога ў стварэнні экспазіцый музеяў  Узмёнскай, Перебродскай,  Сіцькоўскай, Мілашоўскай школах, Дзісненскай школе-інтэрнату. Званне “народнага”  музею прысвоена ў лютым 1996 года.

Музей “ Радзімазнаўства” і музей “ Хатка бабкі Ядзвіні” у  в. Лявонпаль.

Краязнаўчы музей в Сіцькова, размешчаны ў  будынку Сіцькоўскай школы.

Краязнаучы музей у горадзе Дзісна пры школе-інтэрнаце для дзяцей –сірат.

Музей імя Г. Цітовіча ў в. Новы Пагост размясціўся ў будынку Новапагосцкай школы.

Экалагічны музей у в. Чапукі. Экспазіцыя музея – флора і фауна Міёрскага раёна.

Літаратура:

Аніськовіч, А. Скарбы музея Радзімазнаўства: Музей Радзімазнаўства ў Лявонпалі// Нар.слова.- 2006.-5 снежня.с.5

Ермалёнак, В Калі шукаць- цікавае знойдзеш: Краязнаўства/ В.Ермалёнак// Міёрскія навіны.- 2006 – 10 кастр.-С.3

Ермалёнак, В. Ад гуртка да музея, ад музея – да малавывучаных старонак гісторыі: Накірункі дзейнасці археолага-краязнаўчага гуртка “ Арганаўты мінулага”/ В. Ермаленак // Краязнаўчая газета.- 2006.- №23.- С.4

Мішчышына,Т.Л. Узбагачаць духоўна: Міёрскі гісторыка-этнаграфічны музей// Міёрскія навіны. -2007 .-19 мая. –С.2

Шык, Л “ Ад прадзедаў спакон вякоў”: Музей гісторыі ў Дзісне// Міёрскія навіны.-2007.- 19 мая

Народная творчасць.

Фальклор Міёршчыны – сапраўдная крыніца духоўнага жыцця сялян, з яго старадаўнімі і неўміручымі ўстоямі збераглося да нашых дзён як самабытны лакальны пласт традыцыйнай культуры  рэгіёна Паазер’я.

Гісторыя амаль пяці стагоддзяў Міёрскай зямлі сведчыць  аб тым, што зямля гэта папераменна знаходзілася то пад уладай Рэчы Паспалітай, Польшчы, то пад уладай Расіі. Сюды, ратуючыся ад  рэлігійных ганенняў  і сацыяльнага ўціску перасялілася невялікая частка рускіх стараабрадцаў.

Наяўнасць двух канфесій – праваслаўнай і каталіцкай, іх паралельнае суіснаванне з перыядыядычным узмацненнем экспансіі  то адной, то другой, не маглі  не адлюстроўвацца на свядомасці мясцовых жыхароў,  іх веравызнаннях і звычаях, святах і абрадах, мове, вуснай паэзіі і песнях і інш.

У некаторых месцах  прыўнесеныя элементы святочных абрадаў  ядналіся з мясцовымі, раствараліся ў іх ці наадварот – некаторы час дамініравалі і ў выніку атрымоўвалася нешта новае.

Некаторыя каляндарныя абрады, якія існавалі ў актыўнай форме пры польскай уладзе, сёння забыты. Гэта працэс заканамерны, абрадавая традыцыя жыцця здольная толькі тады,  калі яна ўпісваецца ў сацыльны лад жыцця і калі жыве вера. Аб  гэтым яскрава сведчаць  няпісаныя законы, правілы, вусныя  фольклорныя творы, пра якія  расказвалі ў час экспедыцый старэйшыя жыхары мясцовасці. Ва ўстановах культуры працавала 11 фальклорных калектываў, у іх удзельнікаў – 125 чалавек, з іх для дзяцей і падлеткаў( 4) – 47 чалавек. У тым ліку па жанрах песенны – ( Чераскі СК, Наўгародскі СДК) песенна-абрадавы – ( Язненскі СДК, Істаўскі СДК, Цвецінскі СДК(2), Павяцкі СДК, Дварнасельскі СК, Паташнянскі СК.Фальклорныя калектывы праводзілі работу па адраджэнню народных абрадаў, традыцый беларускага песеннага фальклора, якія распаўсюджаны ў нашай мясцовасці Ва ўстановах культуры раёна захоўваюцца фанэтыкі абрадавых і народных песень, рукапісныя матэрыялы па фальклору,запісаныя са слоў носьбітаў і традыцый. Таксама ёсць відэаматэрыял правядзення народных святаў, абрадаў,якія праводзіліся ў нашай мясцовасці.

У раёне сапраўднымі носьбітамі традыцыйнай культуры з’яўляюцца: Ляхновіч Марыя Мікалаеўна з в. Цвеціна, Лабаноўская Марыя Іосіфаўна і Даргель Александр Іванавіч з в.Новы Пагост, Кашкур Іван Іосіфавіч з в. Рачнёва, Чарняўская Надзея Васільеўна з в. Акунёва і многія іншыя.

Літаратура:

Фальклор Міёршчыны : Каляндар. святоч.- абрадавыя традыцыі Міёр. р-на Віцеб. вобл. / Літ. Апрац.В.І.Басько.- Мн.: БелДІПК, 2002.- 96 с.: іл., нот.

Рамёствы.

Пры Міёрскім РДК працуе клуб народных майстроў “Святліца”, у склад якога ўваходзяць лепшыя майстры раёна. Калектывам клуба вядзецца праца па зберажэнню і развіццю народных традыцый дэкаратыўна-прыкладнага мастацтва Міёршчыны.У 1993 клубу было прысвоена ганаровае званне “ народны”, у сакавіку 2004 года клуб у чарговы раз падцвердзіў сваё званне “народнага клуба”.

Літаратура:

Справаздача Міёрскага аддзела культуры за 2012 год.

Друк.

Вясной 1941 года ў Міёрскім раёне пад назвай “Бальшавіцкая трыбуна” пача-ла выходзіць раённая газета. Ужо тады праявілася асноўная якасць газеты – арыентацыя на мясцовае жыццё, мясцовыя падзеі і факты. На базе партызанскай брыгады імя Калініна, дзе была паходная друкарня, у гады вайны пачала выходзіць газета “Кліч партызана”. Яе выпускам займаўся намеснік камандзіра брыгады па разведцы Пётр Акімавіч Клінаў, які стаў першым пасляваенным рэдактарам адноўленай 5 снежня 1944 года раённай газеты “Бальшавіцкая трыбуна”. 10 гадоў – з 25 снежня 1952 года да 25 красавіка 1962года –раённая газета выходзіла пад назвай “Зара камунізму”, а з 1 мая 1962 годанабыла імя “Сцяг працы”, а з 2002 года атрымала сваю сённяшнюю назву “Міёрскія навіны”. Мясцовая газета выпускаецца для насельніцтва Міёршчыны. У ёй кожны можа выказаць свае думкі і меркаванні. На яе старонках ад- люстроўваецца жыццё тутэйшых працоўных калектываў і грамадскіх арганізацый. Газета паказвае дзейнасць мясцовай улады. Яе выкарыстоўваюць шматлікія раённыя ўстановы і арганізацыі для інфармавання насельніцтва не толькі аб сваёй дзейнасці, але і для закліку людзей да выконвання канк-рэтных задач дзяржаўнага і грамадскага будаўніцтва. Газета займае прызавыя месцы ў абласных і рэспубліканскіх конкурсах, адшуквае новыя тэмы, новыя падыходы.

Літаратура:

Матэленак Л. Наша біяграфія: Гісторыя стварэння і развіцця “ Сцяг працы”//

Сцяг працы .-2001.- 22мая .- С.1.

прырода

  • Геалагічная будова, карысныя выкапні, рэльеф.


Міёрскі раён  размешчаны на паўночным захадзе Беларусі. Большая

частка раёна знаходзіцца ў межах Полацкай нізіны – плоскаўвагнутай, прарэзанай далінамі рэк,  з адноснымі вышынямі ў 3-5м. На  паўночным захадзе  на тэрыторыі раёна знаходзяцца ўзвышшы Браслаўскай грады.  Тут асноўны тып рэльефу --- узгорыста-марэнны азёрны, значна расчлянёны, спалучае падоўжаныя ўзгоркі і невялікія грады з западзінамі.  Найвышэйшы пункт 211м, Воўчая гара, размешчана за 5 км на паўночны захад ад вёскі Пераброддзе.

У тэктанічных адносінах  раён прымеркаваны да Прыбалтыйскай монакліналі --- схілу Беларускай антэклізы. Сучасная паверхня складзена з алювіяльных адкладаў поймы і надпоймавых тэрас Заходняй Дзвіны, азёрна-алювіяльных, марэнных і флювіягляцыяльных адкладаў паазерскага ледавіка. Ніжэй залягаюць утварэнні сожскага і дняпроўскага ледавікоў. Агульная магутнасць тоўшчы антрапагенавых адкладаў ад 40-50 да 60-90 м.

Сярод  карысных выкапняў ёсць торф, сапрапелі, гліны, суглінкі, пяскі, пясчана-жвіровы матэрыял.

Вядома 22 радовішчы торфу з агульнымі запасамі 148,4 млн.т., найбольшыя сярод іх --- Ельня, Мох, Стрэчна, Буянава, Кіслоўскае 2-е. Актыўнае ўжыванне торфу на ўгнаенне ў апошнія гады прыпынілася.4 радовішчы глін і суглінкаў – карашкевічы, малаглінаўскае, Галомысленскае, Баграмянаўскае – маюць запасы 1,7 тыс.м³. Эксплуатуюцца толькі два апошнія. Баграмянаўскае ўтрымлівае 207 тыс. м³ стужкавых цёмна-чырвоных,бурых, слабапластычных глін магутнасцю 1,5м. Яны выкарыстоўваюцца для вырабу цэглы.

510 тыс. м³ чырвона-бурых, карычневых, пластычных і высокапластычных глін таўшчынёй да 3 м разведаны ля в. Малая Глінаўка. Яны прыдатны для вырабу цэглы.

Звесткі пра пясчана-жвіровы матэрыял хутка старэюць. Зусім нядаўна паведамлялася  пра 4 радовішчы з запасамі 1,7 тыс.м³ Падгайскае выпрацавана поўнасцю, Гір’яцкае – у значнай ступені. Эксплуатуюцца драбнейшыя,вядзецца пошук новых.  Падзвінскае радовішча пяскоў15 млн м³, прыдатныя для будаўнічых работ, магутнасцю да 6,4 м.

Азеры ўтрымліваюць значныя запасы сапрапелю. Толькі ў Красноўскім возеры іх 3,5 млн м³. Таўшчыня адкладаў да 8,5 м. Прыдатныя для ўгнаення, буравых работ, вытворчасці будаўнічых матэрыялаў.

Літаратура:

1. Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна / Рэд. кал.     Г.М. Маняк і інш. – Мн.: Бел. навука, 1998. – 630 с.; іл.

2 .Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 Ааліты-Гасцінец/Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя, 1983. --- 575 с.,іл.,39 л.іл.

3.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 Гатня-Катынь/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.)і інш.-Мн.:Беларус.Сав.Энцыклапедыя, 1983. --- 522 с.,іл.,42 л.іл.

4. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 Катэнарыя -Недайка/Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1984. --- 488 с.,іл.,40 л.іл.

5.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4 Недалька-Стаўраліт/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1985. --- 599 с.,іл.,38 л.іл.

6.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5 Стаўраструм-Яшчур/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1986. --- 583 с.,іл.,32 л.іл.

Водныя рэсурсы.


Па тэрыторыі Міёрскага раёна працякаюць 16 рэк і 39 ручаёў. Найбольшыя з іх Заходняя Дзвіна і яе прытокі Дзісна з Авутай, Волта, Мёрыца, Вята, Друйка. Густата натуральнай рачной сеткі 0,50 км/км².   Працягласць рэк  ад 14  (Улінец) да 47 км(Авута)Сярэднегадавы расход вады ў  мясцовых рачулках невялікі - 2,9 м³ у секунду ў вусці Авуты, 2,8 – Вяты. На Вяце наватпрацавала невялікая гідраэлектрастанцыя, якая абслугоўвала райцэнтр. Да гэтага часу захаваліся рэшткі гідратэхнічных збудаванняў і вадаспад на плаціне.

Пераважная большасць невялікіх рачулак асноўную частку гадавога сцёку забяспечвае разводдзем: 50% --- Вята, 66 % --- Авута. Усе яны выкарыстоўваюцца ў якасці водапрыёмнікаў меліярацыйных сістэм.Амаль усе рачулкі ў верхнім цячэнні , а некаторыя нават у сярэднім каналізаваны. На некаторых зроблены штучныя вадасховішчы.У раёне налічваецца  96 вадаёмаў, у тым ліку 83 возеры і 13 сажалак20 з іх маюць прамысловае значэнне.

Найбольшыя азёры Абстэрна – 9,89 км²;Ельня – плошчай 5,42 км²; Набіста –3,76 км²; Важа – 3,24 км², Орцы,ВялікаеЯзна,Ілава,Міёрскае, Шчоўна,Чэрас.45азёрагульнайплошчай330,15км²

знаходзяцца ў граніцах заказнікаў Ельня і Балота Мох. Па тыпу катлавіны найбольшая колькасць іх рэшткавыя і лагчынныя, Абстэрна, Важа і Ідолта --- падпрудныя, Ворань, Запалоссе, Кацілава і Красноўскае ---тэрмакарставыя.

Каля палавіны азёраў моцна зарастаюць, дыстрофныя, з вадой, беднай кіслародам. Часцей за ўсё гэта балотныя азёры. Пераважная большасць азёр мае глыбіню 4-6 м. Самае глыбокае возера ў раёне Сумоўка  (найбольшая глыбіня – 29,6 м).Кожнае трэцяе возера з’яўляецца    рыбапрамысловым. Тут водзяцца судак,

плотка,  лінь, сазан, сом, лешч, шчупак, карась, краснапёрка, мянтуз, укляя,

верхаводка, ёрш, у абстэрнаўскіх азерах – вугор.Некаторыя неаднаразова папаўняліся малькамі каштоўных парод рыб, напрыклад судаком (Абстэрна, Набіста), сазанам (Міёрскае, Кацілаўскае),таўсталобікам (Важа),шчупаком, белым амурам.

Абстэрнаўская група азёр –13 вадаёмаў агульнай плошчай 32 км² -- размясцілася сярод маляўнічых пагоркаў браслаўскай грады. Побач хваёвыя лясы, поймавыя лугі. Выкарыстоўваецца для адпачынку (дзіцячы санаторый “Расінка” каля вёскі Пераброддзе).

Азеры ў многіх частках раёна пераважна круглыя або выцягнутыя ўздоўж старажытных лагчын сцёку ледавіковых вод (Орцы, Чэраскае, Міёрскае).Нярэдка сустракаюцца азерныя астраўкі.

Азеры адносна маладыя ---10-12 тыс.гадоў.

Найбольшыя штучныя вадаёмы створаны ля вёсак Дворнае Сяло, Новы Пагост, Сіцькова, Лявонпаль.

Літаратура:

Блакітны скарб Беларусі:Рэкі, азеры, вадасховішчы,турысцкі патэнцыял водных аб’ектаў/Маст.:Ю.А.Тарэеў, У.І. Цярэнцьеў --Мн.:БелЭн,2007.—

480 с.

1. Калинин М.Ю., Волчек А.А.

Водные ресурсы Витебской области / Под общей редакцией д.т.н.М.Ю. Калинина.—Мн.:ООО “Белсэнс”, 2004.-144с.: ил.

2. Памяць:Гісторыка-дакументальная  хроніка Міёрскага раёна. – Мн.,Беларус.навука,  1998.- 630 с.; іл.

3. Рэкі, азёры,і вадасховішчы Беларусі.Мн.,галоўная рэдакцыя Беларускай савецкай Энцыклапедыі,1979.216 с. з іл. /Энцыклапедычная бібліятэчка “Беларусь”

5 . Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 Ааліты-Гасцінец/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1983. --- 575 с.,іл.,39 л.іл.

6.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 Гатня-Катынь/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1983. --- 522 с.,іл.,42 л.іл.

7. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 Катэнарыя -Недайка/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1984. --- 488 с.,іл.,40 л.іл.

8.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4 Недалька-Стаўраліт/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1985. --- 599 с.,іл.,38 л.іл.

9.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5 Стаўраструм-Яшчур/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1986. --- 583 с.,іл.,32 л.іл.

  • Раслінны і жывёльны свет.

Прыродная расліннасць належыць да Заходне-Дзвінскай геабатанічнай акругі. Агульная плошча лугоў  23,3 тыс.га, нізінныя займаюць 52,2%, сухадолы 42,6, заліўныя 5,2%. Пад лясамі 20%  тэрыторыі раёна.Лясныя ўчасткі размеркаваны па раёне раўнамерна. Найбольшыя лясныя масівы  знаходзяцца ў межах гідралагічных заказнікаў Ельня і Балота Мох; урочышчы Старая Пушча, Чырвоны бор, Марынкі. Склад лясоў ( у % ) :

хваёвыя 28,7, яловыя 22,1, дубовыя 0,8, ясянёвыя 0,7, бярозавыя 19,4, асінавыя 8,8, чорнаальховыя 13,1, шэраальховыя 6,4. 12,6% лясоў – штучныя, пераважна хваёвыя насаджэннБалоты займаюць 16% тэрыторыі раёна, агульнай плошчай  35,1 тыс.га, з іх 30,8 тыс.га вярховыя, каля 4 тыс.га нізінныя. Найбольшыя балотныя масівы: Ельня, Мох, Стрэчна, Буянава, Кіслоўскае-2.

З паляўніча-прамысловых жывёл водзяцца лось, дзік, воўк, янотападобны сабака, заяц-бяляк і заяц-русак, ліс, куніца, вавёрка, норка, выдра, андатра, бабёр, цецярук, рабчык.

З ахоўных жывёл, занесеных у Чырвоную кнігу  Беларусі, трапляюцца скапа, белая курапатка, дзербнік, залацісты сявец, вялікі кулон, сярэдні кулон, звычайны гогаль, шэры саракуш. З раслін – бяроза карлікавая, марошка, пералеска высакародная, сон шыракалісты, мядзведжая цыбуля, шпажнік чарапіцавы.

Літаратура:

1. Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Міёрскага раёна  – Мн.: Бел. навука, 1998. – 630 с.; іл.

2 .Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 Ааліты-Гасцінец/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1983. --- 575 с.,іл.,39 л.іл.

3.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 Гатня-Катынь/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1983. --- 522 с.,іл.,42 л.іл.

4. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 Катэнарыя -Недайка/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1984. --- 488 с.,іл.,40 л.іл.

5.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4 Недалька-Стаўраліт/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1985. --- 599 с.,іл.,38 л.іл.

6.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5 Стаўраструм-Яшчур/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1986. --- 583 с.,іл.,32 л.іл.

Запаведнікі. Заказнікі. Паркі.

Ельня --- гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння ,створаны ў1968 г., каб зберагчы ў натуральнымстане балотны масіў Ельня і яго  харак-тэрную расліннасць. У 1981 годзе ёнбыў расшыраны, а ў 2002 атрымаўстатус  водна-балотнага ўгоддзя міжнароднага значэння (рамсаарская   тэрыторыя).Плошча 25,3 тыс.га.

Заказнік размяшчаецца ў межах Полацкай нізіны. Уся тэрыторыя – моцна    пукатае вярховае з рэдкімі хваёвымі  лясамі хмызнякова-сфагнавае балота  прыбалтыйскага тыпу: у межах заказніка каля 35 дыстрофных азер, у т.л. Ельня, Доўгае, Чорнае. Тарфяныя паклады (асакова-гіпнавы,драўняна-пераходны і інш.віды торфу)магутнасцю да 8,3м, сапрапелевыя – да 1,5м.

У балотнай расліннасці пераважаюць хваёва-кусцікава-сфагнавыя, кусцікава-сфагнавыя, бярозава-палітрыхавыя згуртаванні, а таксама выразныя градава-мачажынны і градава-азёрны раслінныя комплексы, якія ствараюць своесаблівы каларыт мясцовасці. На мінеральных  “астравах” лясная расліннасць:ельнікі сніткавыя, бярэзнікі вейнікавыя, чорнаалешнікі прыручайна-травяныя і інш. У флоры заказніка каля 300 відаў раслін. Трапляюцца рэдкія ахоўныя віды раслін ( чубатка пустая, бяроза карлікавая, гладыш шыракалісты, мядзведжая цыбуля, шпажнік чарапіцавы) і жывёл (журавель шэры ,кулоны вялікі і сярэдні, савец залацісты, дзербнік і інш.

Зараз праводзяцца экскурсіі па заказніку. За даведкамі звяртацца па тэлефонах:8(029)2924970, 8(02152)41237

Балота–Мох--гідралагічны заказнік рэспубліканскага значэння, створаны ў 1981 годзе, каб зберагчы ў  натуральным стане тарфяны масіў Балота-Мох, які рэгулюе водны рэжым     прылеглай

тэрыторыі і азёр Абстэрна, Важа, Набіста, Укля. Займае зах. частку  Полацкай нізіны.Плошча – 4,84 Тэрыторыя ў складзе   Дзісенскагагеабатанічнага раёна   Заходне-Дзвінскай акругі падзоны дубова-цемнахвойных лясоў. Пераважаюць хваёва-кусцікава-сфагнавыя,кусцікава-сфагнавыя згуртаванні з дамешкамі бярозы, елкі, асіны і інш. У флоры трапляецца рэдкі ахоўны від - марошка, якая пладаносіць (адзінае месца ў Беларусі).

Акрамя гэтых заказнікаў на тэрыторыі раёна  знаходзяцца: заказнікі мясцовага значэння:“ЖАДА” -  гідралагічны заказнік плошчай 2,3 тыс.га.

ВОЎЧАЯ ГАРА знаходзіцца ў Перабродскім сельсавеце на граніцы з Браслаўскім раёнам. У наваколлях вёсак Крынкі, Камарышкі, Лажкоўшчына, Маслюлеўшчына, хутар Воўчая Гара. Над узроўнем мора 206 м. Знаходзіцца за 8 км на поўнач ад Пераброддзя і за 16 км на паўночны захад ад Міёр.

Утварылася 15-16 тыс. гадоў таму ў часы браслаўскай стадыі апошняга (паазёрскага) зледзянення. Уяўляе краявое канцова-марэннае ўтварэнне постмаксімальнай фазы. Адклады—марэнныя супескі, суглінкі, грубыя пяскі. Даўжыня—1,6 км, шырыня 1,1 км, бачная вышыня 30м. Гэта былы культавы пагорак.

КОПЦЕЎСКАЯ ОЗАВАЯ ГРАДА энаходзіцца ў Завуццеўскім  і Язненскім сельсаветах ля вёсак Копцева, Субачава, Бор-Паляна. Да  Дзісны адсюль на паўднёвы ўсход 9,5 км, столькі ж - да Завуцця (на паўночны ўсход), да Міёр 33 км на паўднёвы ўсход.

Форма рэльефу мёртвага лёду ўтварылася 13-16 тыс. гадоў таму, адклады—дробнаазярністыя пяскі, алеўрыты і стужкавыя гліны. Даўжыня грады 3 км, і шырыня 2,4 км, вышыня 16 м, арыентацыя паўноч-поўдзень, плошча 2,1 кв.км.

КРЫНІЦА СВЯТОГА ЯНА. Знаходзіцца на тэрыторыі Язненскага сельсавета. Паблізу размешчаны вёскі Варонкі, Сквірцы, Дарожкі, Коцава, былы хутар Паддубнікі. Знаходзіцца за 8 км на паўночны ўсход   ад Язна, за 24 км на поўнач ад Дзісны, за 40 км на паўдневы ўсход ад Міёр.  Уяўляе сабой падземныя крыніцы на марэннай раўніне, дне былога Полацкага прыледніковага вадаёма, якія сфарміраваліся 15-16 тыс. гадоў таму. У наваколлях марэнныя супескі, суглінкі, грубыя дробназярністыя пяскі, гліны, алеўрыты. Плошча аб’екта 2,5 кв.км па даліне ракі.

Вада крыніцы ўтрымлівае 450,33 мг/л гідракарбанату, 7,44—хлору, 6,72— сульфату. 2,34—нітрату, 83,37—кальцыю, 33,66—магнію, 16,5—натрыю, 2,35— калію, 0,15—жалеза, агульная мінералізацыя 602,86 мг/л, рН—7,99. Яна празрыстая, без колеру і паху, без асадкаў.

Мясцовыя жыхары лічаць, што гэтая вада мае цудадзейную сілу, лекавыя

вартасці, можа доўга захоўвацца і не псавацца. Апавядаюць, што крыніцай

карыстаюцца больш за 300 гадоў. Раней тут была драўляная каплічка. На Святога Яна адбываецца фэст. Гэтае месца разам з крыніцай, ручаём і капліцай яшчэ называюць Святой вадой.

Літаратура:

1.Блакітны скарб Беларусі:Рэкі, азеры, вадасховішчы,турысцкі патэнцыял водных аб’ектаў/Маст.:Ю.А.Тарэеў, У.І. Цярэнцьеў --Мн.:БелЭн,2007.-480 с.

2.Дедюро,Л. Дыши, Европа, глубже! : (Недавно в Миорах решалась судьба гидрологического заказника Ельня) / Л.Дедюро // Віцебскі рабочы. – 2007. – 29 сакавіка.-с.15.

3.”Ельня”вачамі вучоных // Міёрскія навіны. – 2007. – 14 ліпеня.-с.4.

4.Касаты,Л. “Ельня” – лёгкія Еўропы/ Л.Касаты // Міёрскія навіны. – 2006.- 5 ліпеня.-с.2

6.Очарование  Миорского края = Charm of Myory Region / подбор материала:В.А. Ермаленок, П.И. Боголей, Миорский районный исполнительный комитет ; лит.обраб.:О.В. Молодечкин; фото:О.В.Молодечкин --- Новополоцк:О.В.Молодечкин, 2007. --- 50.:ил.

7.Скарбы прыроды Беларусі --- Treasures of Belarusian Nature Тэрыторыі, якія маюць міжнар.значэнне для захавання біял.разнастайнасці/ аўт.тэксту і фота А.В. Казулін (і інш.)- 2-ое выд.перапрац., дап.—Мн.:Беларусь, 2005 – 215 с.:іл., карты-схемы.

8 Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.1 Ааліты-Гасцінец/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1983. --- 575 с.,іл.,39 л.іл.

3.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.2 Гатня-Катынь/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1983. --- 522 с.,іл.,42 л.іл.

4. Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.3 Катэнарыя -Недайка/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1984. --- 488 с.,іл.,40 л.іл.

5.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.4 Недалька-Стаўраліт/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1985. --- 599 с.,іл.,38 л.іл.

6.Энцыклапедыя прыроды Беларусі. У 5-і т. Т.5 Стаўраструм-Яшчур/

Рэдкал: І.П. Шамякін (гал.рэд.) і інш.—Мн.: Беларус.Сав.Энцыклапедыя,

1986. --- 583 с.,іл.,32 л.іл.

2010 © Миорская районная центральная библиотека
Республика Беларусь, Витебская обл., г.Миоры ул. Дзержинского,6